Melek Öz
Her sayıda yer almasını düşündüğümüz bu yazı serisinde Rize’nin florasında doğal olarak varlığını sürdüren, tıbbi ve aromatik değeri olan bitkileri teker teker ele alacağım. Bitkinin bilimsel künyesini, fiziksel tanımını, kullanım amacını ve kullanım şeklini kısa reçetelerle ve tabi bilimsel kaynaklarıyla sizlerle paylaşacağım. Binlerce yıldır Rize’nin verimli topraklarından elde edilen; aş olarak, şifa olarak, gerek süs olarak, gerekse koruyucu olarak kullanılan bu bitkilere ait kadim bilgilerin yok olmadan, unutulmadan kayıt altına alınması bu toprakların evladı olarak boynumun borcudur. Umarım her anlamda faydalı olur. Bu imkanı sağlayan Çaylakalem ekibine teşekkür ederim. Keyifli okumalar dilerim.
Aynısefa (Calendula officinalis) Ait olduğu aile: Papatyagiller (Asteraceae)
İngilizce adı: Calendula, Marigold
Kullanılan kısmı: Çiçek
Hasat mevsimi: Bahar, Yaz, Sonbahar
Bitki Tanımı:
Hafif tüylü, güzel kokulu, mızrak ya da kaşık biçimli yaprakları 15 cm kadar uzunlukta ve açık yeşil renklidir. 30-70 cm kadar boylanabilir. Baharla birlikte sonbahar sonlarına kadar açan, iri papatyaya benzeyen katmerli veya katmersiz çiçekleri turuncu ve bazen sarı renkli olur. Aynısefa astropikal/tropikal bölgelerde bahçelerde yetiştirilir ve farklı koşullara rahatlıkla ayak uydurabilir. İyi drene edilmiş ortalama bir toprağı yeterli bulur, gün boyu güneş gördüğünde serpilir.
Kullanım Amacı:
Yara, yanık ve pişik tedavilerinde binlerce yıldır kullanılmaktadır. Gastrit ve mide ülserinde tedavi edicidir. Hazımsızlık ve safra kesesi sorunlarında rahatlatıcı rol oynar. Bedeni güçlendirici tonik işlevi yapar. Haricen analjezik, antimikrobiyal, antiparazitik, dermatosik ve vulnenar etkilidir.
Aynısefa yenilebilir bir çiçektir. Çiçekleri taze olarak pastalarda, salatalarda, yemeklerde hem görsel hem de şifa olarak kullanılabilir. Taze çiçekleri zeytinyağı ya da başka bir sabit yağ içerisinde bekletilerek elde edilen maserasyon kullanılabilir. Kurutulmuş çiçekleri çay olarak demlenip tüketilebilir. Pişik, yanık kremlerinde, nemlendirici doğal kozmetiklerde, sabunlarda, tentürlerde, losyonlarda maserasyonu kullanılır.
Kullanım Şekli:
Maserasyon: Taze aynısefa çiçekleri toplanıp kavanoza konulur. Üzerini örtecek kadar zeytinyağı eklenir. Kırk gün güneşte bekletilir. Ara sıra küflenmemesi için kavanoz çalkalanır. Kırk gün sonra ince tel süzgeç ya da pamuk tülbent yardımıyla süzülür. Bu şekilde harici ve dahili kullanıma hazırdır.
Çay:
Çiçekleri kurutularak infüzyon (demleme) yoluyla çay yapılarak tüketilir. (En fazla 5 dakika demleme)
Uyarı:
Bu yazı ve içinde yer alan bilgiler ve görseller kullanılırken unutulmamalıdır ki; doğal veya bitki demek zararsız demek değildir. Bu yazı serisi bir tedavi rehberi veya tıbbi bir kaynak değildir. Bu yazıda yer alan bilgiler tedavi amaçlı kullanılmamalı ve kesinlikle yetkili bir sağlık uzmanının tavsiyeleri yerine koyulmamalıdır.
Her doğal ürünün birden çok kullanım alanı olabileceği gibi, bu ürünlerin şifalı etkilerinden faydalanmak için kullanım alanlarına göre farklı doz, frekans ve tedavi süreleri uygulanması gerekir. Herhangi bir doğal ürün az kullanıldığında etkisiz, çok kullanıldığında zararlı olabilir. Her bireyin bünyesi farklıdır ve benzer semptomlara sahip birçok hastalık, rahatsızlık vardır. Sağlık sorunlarınıza tanı koyulması, tedavi geliştirilmesi ve gözetim altında tutulması için mutlaka yetkili bir sağlık uzmanına başvurun.Tüm bilgiler; doktor, eczacı ve uzman yayınlarından azami özenle derlenmiş olmakla beraber yayıncı bu bilgilerin eksiksiz veya kesinlikle doğru olduğunu garanti edemez. Yazar ve yayıncı bu yazıdaki bilgilerin kullanımından doğrudan veya dolaylı kaynaklanacak herhangi bir zarar ve olumsuzluğun sorumluluğunu peşinen reddeder.
Kaynaklar:
Preethi, K. C., et al. (2009). Antioxidant activity of flower extract of Calendula officinalis.
Arora, D., et al. (2013). Medicinal properties of Calendula officinalis: A review.
Ebcioğlu, Nejat (2013). “100 Şifalı Bitki 100 Şifalı İçecek”, Omega Yayınları.
Ceylan, A. (1997). Tıbbi Bitkiler I (Uçucu Yağ Bitkileri). Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, İzmir.
Mete, Oktay (2009). “Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi”. Kabalcı Yayınevi
Sezik, E. (2001). Türkiye’nin Tıbbi Bitkileri.
Johnson, R.,Foster, S., Low, T. &Kiefer, D. (2017) “Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi” Hürriyet Gazetecilik
Alpınar,K. (2015) “Zeytinburnu Tıbbi Bitkiler Bahçesi” Merkezefendi Geleneksel Tıp Derneği
